BONITÁRNE VLASTNÍCTVO

BONITÁRNE VLASTNÍCTVO

1

Bonitárne vlastníctvo

V z h ľ a d o m n a č l e n i t o s ť r í m s k e h o p r á v n e h o p o r i a d k u – i s u c i v i l e ,

i u s g e n t i u m , i u s h o n o r a r i u m – p r e d k l a s i c k é a k l a s i c k é p r á v o p o z n a l o
v i a c e r é f o r m y p r á v a , k t o r é v e d ľ a s e b a e x i s t o v a l i a ž d o o b d o b i a
j u s t i n i á n s k e h o p r á v a . J e d n ý m z d r u h o v v l a s t n í c k e h o p r á v a b o l o
B o n i t á r n e v l a s t n í c t v o .

B o n i t á r n e v l a s t n í c t v o , k t o r é s a v y s k y t o v a l o p o p r i K v i r i c k o m

v l a s t n í c k t v e m o ž n o n a z v a ť v l a s t n í c t v o m p o d ľ a p r é t o r s k é h o p r á v a .
T o t o v l a s t n í c t v o n i e j e s i c e c i v i l n ý m v l a s t n í c t v o m , a l e p r é t o r z a
u r č i t ý c h o k o l n o s t í n i e k o h o z a v l a s t n í k a p o v a ž o v a ť , a l e n e m o h o l h o
c i v i l n ý m v l a s t n í k o m u r o b i ť . B o n i t á r n y v l a s t n í k = p r é t o r s k ý v l a s n í k .

D o b o n i t á r n e h o v l a s t n í c t v a m ô ž e m e z a r a d i ť n a s l e d o v n é p r í p a d y :

-

N i e k t o p r i j a l r e s m a n c i p i e x i u s t a c a u s a , s i c e o d K v i r i c k é h o
v l a s t n í k a , a l e l e n n a z á k l a d e o b y č a j n é h o o d o v z d a n i a , t j . n a m i e s t o
m a n c i p a t i o a l e b o i u r e c e s s i o , k t o r é b o l i n a o p a k p r í s n e f o r m á l n e a
a b s t r a k t n é . V d ô s l e d k u t o h o t o n e d o s t a t k u v s p ô s o b e n a d o b u d n u t i a
( m o d u s a d q u i r e n d i v i t i o s u s ) p r í j e m c a s a n e s t a l k v i r i c k ý m
v l a s t n í k o m m a n c i p a č n e j v e c i . A k b o l i o s t a t n é p r e d p o k l a d y p r e v o d u
v l a s t n í c k e h o p r á v a s p l n e n é , p r é t o r n e t r v a l b e z p o d m i e n e č n e n a
f o r m e , a l e p r i r e s m a n c i p i s a u s p o k o j i l s n e f o r m á l n y m
n a d o b u d n u t í m .

- N i e k t o n a d o b u d o l v e c e x i u s t a c a u s a o d n e v l a s t n í k a , k t o r ý s a

d o d a t o č n e s t a l k v i r i c k ý m v l a s t n í k o m .

- N i e k t o o k u p o v a l o p u s t e n ú v e c

- N i e k o m u p r é t o r p r i z n a l t z v . d r ž b u d e d i č s t v a ( b o n o r u m p o s s e s s i o )

- N i e k t o k ú p i l n a d r a ž b e c e l ý m a j e t o k ( b o n o r u m e m p t o r )

- O h r o z e n ý s u s e d b o l p r é t o r o m u v e d e n ý d o b o n i t á r n e h o v l a s t n í c t v a

O t o m , k t o r e s m a n c i p i n a d o b u d o l i b a n a z á k l a d e n e f o r m á l n e h o

o d o v z d a n i a , p r á v n i c i h o v o r i l i , ž e j u „ m á v o s v o j o m m a j e t k u “ ( i n
b o n i s e s s e ) a k e ď ž e G a i u s t ú t o p r é t o r o m c h r á n e n ú p o z í c i u n a z v a l
v l a s t n í c t v o m , h o v o r í m e o b o n i t á r n o m v l a s t n í c t v e . G a i u s s v o j u
m y š l i e n k u v y j a d r i l n a s l e d o v n e : „ P o t o m s a v š a k v l a s t n í c t v o r o z d e l i l o ,
t a k ž e j e d e n m ô ž e b y ť v l a s t n í k o m p o d ľ a k v i r i c k é h o p r á v a , d r u h ý
( m ô ž e ) m a ť ( v e c ) v m a j e t k u ( S e d p o s t e a d i v i s o n e m a c c e p i t d o m i n i u m ,
u t a l i u s p o s s i t e s s e e x i u r e Q u i r i t i u m d o m i n u s , a l i u s i n b o n i s h a b e r e ) .

2

B o n i t á r n y v l a s t n í k n a d o b u d o l s v o j e v l a s t n í c k e p r á v o

n e f o r m á l n y m o d o v z d a n í m , k t o r é s a n a z ý v a t r a d i t i o . P o d ľ a k l a s i c k é h o
p r á v a b o l n e f o r m á l n y k a u z á l n y a s c u d z o v a c í p r á v n y ú k o n i u r i s
g e n t i u m , t ý k a j ú c i s a r e s n e c m a n c i p i a s p o č í v a l v p r e v o d e f a k t i c k e j
m o c i , k t o r á z á v i s e l a o d p r á v n e h o d ô v o d u u z n a n é h o p r á v n y m
p o r i a d k o m j a k o d ô v o d u n a d o b u d n u t i a k v i r i c k é h o v l a s t n í c t v a .

T r a d í c i o u v u ž š o m z m y s l e s a r o z u m e l o l e n v l a s t n é o d o v z d a n i e

v ě c i , t j . p r e v o d d r ž b y j a k o f a k t i c k e j m o c i n a d v e c o u . A k k u s k u t k o v e j
p o d s t a t e o d o v z d á v a n i a p r á v n y p o r i a d o k z a a k ý c h p r e d p o k l a d o v s a n a
n i e k o h o p r e n á š a s u b j e k t í v n e p r á v o , h o v o r í m e o n a d o b u d n u t í p r á v a
o d o v z d a n í m . Z á k l a d n ý m p r e d p o k l a d o m t r a d í c i e b o l o p r a k t i c k é
o d o v z d a n i e v e c i n a d o b ú d a t e ľ o v i , k t o r ý s a v d ô s l e d k u t o h o s t á v a l
d r ž i t e ľ o m o d o v z d a n e j v e c i . J e t o m a t e r i á l n y e l e m e n t .

P ř i t r a d í c i i s a p r e d p o k l a d a l a i u s t a c a u s a t r a d i t i o n i s , t j . t y p i c k á

p r á v n y m p o r i a d k o m p r í p u s t n á k a u z a , k t o r ú s l e d o v a l i s c u d z i t e ľ i
n a d o b ú d a t e ľ . K a u z a o d ô v o d ň o v a l ú č i n o k p r e n e s e n i a , r e s p . p r e v o d u
k v i r i c k é h o v l a s t n í c t v a o d o v z d a n í m v e c i , k t o r á b o l a s p r a v i d l a v d r ž b e .
K a u z a b o l a n i e l e n č r t o u v ô l e p r e v o d u – v ô ľ o v ý e l e m e n t – a l e p o p r i
p r e v o d e d r ž b y a j s a m o s t a t n ý m o d p r á v a ú p l n e z á v i s l ý m p r e d p o k l a d o m
ú č i n n o s t i p r e v o d u v l a s t n í c k e h o p r á v a – p r á v n y e l e m e n t . A k s a s t r a n y
z j e d n o t i l i v k a u z e , v z n i k l a o b j e k t í v n e , n o n e v z n i k l a , a k n a d o b ú d a t e ľ
k o n a l z l o m y s e l n e , n a p r . d e d i č s p l n i l d l h v e r i t e ľ o v i , k t o r ý u ž p r e d t ý m
d o s t a l p l n e n i e o d p o r u č i t e ľ a , a l e b o a k k a u z a b o l a z a k á z a n á , n a p r .
d a r o v a n i e m e d z i m a n ž e l m i .

I u s t a c a u s a t r a d i t i o n i s u r č o v a l a v R í m e p r á v n y c h a r a k t e r c e l é h o

a k t u o d o v z d á v a n i a j a k o s p ô s o b u n a d o b u d n u t i a v l a s t n í c k e h o p r á v a .
O d o v z d a n i e t o t i ž m u s e l o m a ť p r á v n y d ô v o d , k t o r ý z c e l k o v é h o
m n o ž s t v a p r á v n y c h d ô v o d o v m o h o l s p ô s o b i ť p r e v o d v l a s t n í c k e h o
p r á v a .

K e ď ž e s c u d z i t e ľ i n a d o b ú d a t e ľ m a l i p o v i n n o s ť z j e d n o t i ť s a n a

k a u z e p r e v o d u , h o v o r í m e , ž e t r a d i t i o r í m s k e h o p r á v a b o l a k a u z á l n y m
p r á v n y m ú k o n o m . S t r a n y m u s e l i k a u z u p r e u k á z a ť . P r e d s t a v a o t z v .
a b s t r a k t n e j v e c n e j z m l u v e , t j . z j e d n o t e n i e s t r á n n a p r e v o d e
v l a s t n í c k e h o p r á v a b o l a r í m s k e m u p r á v u e š t e c u d z i a . P r e s a d i l a s a a ž
v b y z a n t s k o m p r á v e v 1 1 . S t o r o č í a v s ú č a s n o s t i p l a t í v n e m e c k o m
c i v i l n o m p r á v e .

3

Ď a l š í m p r e d p o k l a d o m t r a d í c i e b o l o , a b y s c u d z i t e ľ b o l b u ď s á m

k v i r i c k ý m v l a s t n í k o m v e c i , a l e b o a s p o ň v l a s t n í k o v ý m z á s t u p c o m .
V y p l ý v a l o t o z o z á s a d y , ž e n i k t o n e m ô ž e n a i n é h o p r e n i e s ť v i a c p r á v ,
n e ž s á m m á – n e m o p l u s i u s r i s a d a l i u m t r a n s f e r r e p o t e s t q u a m i p s e
h a b e t .

R í m s k e p r á v o v ý n i m o č n e p r i p ú š ť a l o n a d o b u d n u t i e v ě c i o d

n e v l a s t n í k a a t o v p r í p a d e o d o v z d a n i a z á l o ž n e j v e c i z á l o ž n ý m
v e r i t e ľ o m e x i u s t a c a u s a k u p u j ú c e m u . V ď a l š o m p r í p a d e z a c i s á r a
Z e n o n a f i s k á l n e h o s c u d z e n i a v e c i n e p a t r i a c e j f i s k u ( b ý v a l é m u
v l a s t n í k o v i z o s t á v a l a l e n ž a l o b a o n á h r a d u š k o d y , k t o r á s a p r e m l č a l a
v l e h o t e 4 r o k o v . N a d o b u d n u t i e v e c i o d n e v l a s t n í k a s a p r i p ú š ť a l o z a
J u s t i n i á n a v p r í p a d e s c u d z e n i a v e c i c i s á r o m a l e b o j e h o m a n ž e l k o u .

T r a d i t i o b o l a t y p i c k ý m s p ô s o b o m n a d o b u d n u t i a k v i r i c k é h o

v l a s t n í c t v a l e n k r e s n e c m a n c i p i . O d o v z d a n i e r e s m a n c i p i v d ô s l e d k u
n e r e š p e k t o v a n i a p r e d p í s a n e j f o r m y , t j . m a n c i p a t i o a i n i u r e c e s s i o ,
s p ô s o b o v a l o l e n p r e v o d b o n i t á r n e h o v l a s t n í c t v a , t e d a l e n m a n c i p a č n á
v ě c p r e c h á d z a l a t r a d í c i o u n a n a d o b ú d a t e ľ a s ú p l n ý m i p r á v n y m i
ú č i n k a m i . I n ý m i s l o v a m i s c u d z i t e ľ o v i p a t r í v l a s t n í c k a ž a l o b a , p r é t o r
v o č i t e j t o ž a l o b e n e m ô ž e s i c e n i č m a ť , a l e p r o t i ž a l o b e s c u d z i t e ľ a
p o s k y t n e n a d o b ú d a t e ľ o v i n á m i e t k u e x c e p t i o r e i v e n d i t a e e t t r a d i t a e –
n á m i e t k a v ě c i o d o v z d a n e j a z a v e c z a p l a t e n e j . T o u t o n á m i e t k o u p r é t o r
u r o b í n a d o b ú d a t e ľ a , č i ž e ž a l o v a n é h o s i l n e j š í m j a k o j e ž a l o b c a . N a
z á k l a d e t e j t o n á m i e t k y s ú d p o t o m r o z h o d n e , ž e ž a l o b a s a z a m i e t a a
v ě c z o s t a n e v m a j e t k u n a d o b ú d a t e ľ a , č i ž e ž a l o v a n é h o , v j e h o
b o n i t á r n o m v l a s t n í c t v e .

B o n i t á r n y v l a s t n í k m o h o l n a d o b u d n ú ť k v i r i c k é v l a s t n í c t v o n a

z á k l a d e v y d r ž a n i a – u s u c a p i o . V y d r ž a n i e b o l o s p ô s o b o m n a d o b u d n u t i a
k v i r i c k é h o v l a s t n í c t v a n a z á k l a d e v l a s t n e j d r ž b y , t r v a j ú c e j z á k o n o m
u r č e n o m č a s e . I n ý m i s l o v a m i v y d r ž a n i e j e p r i p o j e n i e v l a s t n í c t v a
v d ô s l e d k u n e p r e t r ž i t e j d r ž b y p o d o b u u r č e n ú z á k o n o m ( U s u c a p i o e s t
a d i e c t i o d o m i n i i p e r c o n t i n u a t i o n e m p o s s e s s i o n i s t e m p o r i s l e g e
d e f i n i t i ) .

S a m o t n é v y d r ž a n i e m a l o z a b r á n i ť t r v a l é m u r o z p a d u d r ž b y a

v l a s t n í c k e h o p r á v a t e j i s t e j v e c i a z t o h o v y p l y v a j ú c e j p r á v n e j
n e i s t o t e . S l ú ž i l o n i e l e n n a d o b ú d a c i e m u z á u j m u v y d r ž i t e ľ a , a l e a j n a
v š e o b e c n é p o t r e b y o c h r a n y o b c h o d o v a n i a , l e b o v z á u j m e m a j e t k o v ý c h
p r e v o d o v s a u r č i t á m i e r a d ô v e r y v o v o n k a j š í s v e t m u s e l a p r á v n e
c h r á n i ť .

4

Č a s o v ý e l e m e n t s a m e r a l t a k , ž e n a j e d n e j s t r a n e d o t e r a j š í

k v i r i c k ý v l a s t n í k v e c i u p l y n u t í m č a s u s t r á c a l n á r o k n a ú s p e š n é
v y m á h a n i e s v o j e j v e c i , t j . z á n i k v l a s t n í c k e h o p r á v a , n a d r u h e j s t r a n e
p r e n a d o b ú d a t e ľ a v e c i l i k v i d o v a l ť a ž k o s t i s p o j e n é s e v e n t u á l n y m
d ô k a z o m o v l a s t n í c k o m p r á v e , t j . n a d o b u d n u t i e v l a s t n í c k e h o p r á v a .
I n ý m i s l o v a m i ú č e l o m v y d r ž a n i a v r í m s k o m p r á v e b o l o z í s k a ť p r e
d l h o t r v a j ú c u n e r u š e n ú v l a s t n ú d r ž b u n a p r a v e n i e f o r m á l n y c h a
m a t e r i á l n y c h n e d o s t a t k o v v l a s t n é h o n a d o b ú d a c i e h o a k t u .

M e d z i f o r m á l n o - p r á v n e n e d o s t a t k y n a d o b u d n u t i a ú p l n e h o

v l a s t n í c k e h o p r á v a p a t r i l i p r í p a d y n a d o b u d n u t i a m a n c i p a č n e j v e c i e x
i u s t a c a u s a o b y č a j n ý m o d o v z d a n í m o d v l a s t n í k a , n a d o b u d n u t i e
m a j e t k u z v e r e j n e j d r a ž b y a n a d o b u d n u t i e d e d i č s t v a n a z á k l a d e
p r é t o r s k é h o d e d e n i a .

M e d z i m a t e r i á l n o - p r á v n e n e d o s t a t k y n a d o b u d n u t i a v l a s t n í c k e h o

p r á v a p a t r í n a p r . p r í p a d k e ď s c u d z i t e ľ s á m n e b o l v l a s t n í k o m v ě c i .

P r e o b e s k u p i n y p r í p a d o v b o l o s p o l o č n é t o , ž e i m p r é t o r

p o s k y t o l v e c n o - p r á v n u o c h r n u v p o d o b e a c t i o P u b l i c i a n a . O d l i š o v a l i
s a v š a k v t o m , ž e v p r v e j s k u p i n e p r í p a d o v p r e n a d o b u d n u t i e
k v i r i c k é h o v l a s t n í c t v a n e s t á l o v c e s t e n i č i n é l e n d r ž b a t r v a j ú c a
v z á k o n o m s t a n o v e n o m č a s e . V d r u h o m p r í p a d e v š a k n e p r e t r ž i t á d r ž b a
n e s t a č i l a , v y ž a d o v a l o s a e š t e , a b y j e h o p o z í c i a b o l a o s p r a v e d l n i t e ľ n á ,
t j . m u s e l m a ť p r e s e b a p r á v n y d ô v o d v l a s t n í c k e h o p r á v a , m u s e l v e c
n a d o b u d n ú ť d o b r o m y s e l n e a p r e d m e t j e h o d r ž b y m u s e l b y ť s p ô s o b i l ý
s t a ť s a p r e d m e t o m v y d r ž a n i a .

D r ž b a b o l a n a j z á k l a d n e j š í m e l e m t o m v y d r ž a n i a , p r e t o ž e p l a t i l a

z á s a d a , ž e „ b e z d r ž b y n i e t v y d r ž a n i a “ . R í m s k e p r á v o d o v o ľ o v a l o , a b y
d r ž b u m o h o l v y k o n á v a ť a j n i e k t o t r e t í , n o t i e e t o t r e t i e o s o b y v y d r ž a l i
v l a s t n í c k e p r á v o v ž d y v p r o s p e c h v y d r ž i t e ľ a .

S a m o t n á v y d r ž a c i a l e h o t a b o l a s t a n o v e n á p r e n e h n u t e ľ n o s t i d v a

r o k y , p r e h n u t e ľ n o s t i j e d e n r o k . D r ž b a m u s e l a p o č a s v y d r ž a c e j l e h o t y
t r v a ť n e p r e t r ž i t e , t a k ž e j e j s t r a t a b e z o h ľ a d u n a j e j d ô v o d z n a m e n a l a
v ž d y p r e r u š e n i e v y d r ž a c e j l e h o t y a t ý m d e f i n i t í v n y k o n i e c v y d r ž a n i a .

P r á v n y d ô v o d p r e n a d o b u d n u t i e k v i r i c k é h o v l a s t n í c t v a

z a b e z p e č o v a l a p o d o b n e a k o t r a d í c i a l e n v t e d y , k e ď s p o č í v a l a n a i u s t a
c a u s s a , a j v y d r ž a n i e p r e d p o k l a d a l o p r á v n y m p o r i a d k o m u z n a n ú k a u z u
s m e r u j ú c u b e ž n e k n a d o b u d n u t i u v l a s t n í c k e h o p r á v a .

5

P r e n a d o b u d n u t i e v l a s t n í c k e h o p r á v a v y d r ž a n í m s a ď a l e j

v y ž a d o v a l a d o b r o m y s e l n o s ť v y d r ž i t e ľ a , k t o r á z n a m e n a l a
p r e s v e d č e n i e , ž e k o n a l č e s t n e . N a p r í k l a d t e n , k t o z í s k a l v e c e x i u s t a
c a u s a o d n e v l a s t n í k a m o h o l j u v y d r ž a ť l e n v t e d y a k o d ô v o d n e n e v e r i l ,
ž e s c u d z i t e ľ j e v l a s t n í k o m . V o p a č n o m p r í p a d e t r e b a n a d o b ú d a t e ľ a
v e c i p o v a ž o v a ť z a n e d o b r o m y s e l n é h o , p r i č o m j e h o n e d o b r o m y s e l n o s ť
m u s e l p o d a ť ž a l o b c a .

V r í m s k o m p r á v e n a p o s ú d e n i e d o b r o m y s e l n o s t i b o l o

r o z h o d u j ú c e j e d i n e t o , č i n a d o b ú d a t e ľ v e d e l o n e d o s t a t k u
n a d o b u d n u t i a a n i e o t o m , ž e o n e d o s t a t k u m a l v e d i e ť .
D o b r o m y s e l n o s ť j a k o s u b j e k t í v n a n á l e ž i t o s ť v y d r ž a n i a m u s e l a
e x i s t o v a ť v č a s e n a d o b u d n u t i a d r ž b y , t e d a n i e v č a s e u z a v r e t i a
z m l u v y s m e r u j ú c e j k p r e v o d u v e c i . Z t o h o ď a l e j v y p l ý v a l o , ž e
n e s k o r š i a z n a l o s ť n e d o s t a t k u n a d o b u d n u t i a n e o v p l y v ň o v a l a v y d r ž a n i e ,
p l a t i l a z á s a d a , ž e d o d a t o č n á n e d o b r o m y s e l n o s ť v y d r ž a n i u n e š k o d í .

N i e k a ž d á v e c v r í m e b o l a s p ô s o b i l á s t a ť s a p r e d m e t o m

v y d r ž a n i a . Z v y d r ž a n i a b o l i p o c h o p i t e ľ n e v y l ú č e n é v š e t k y v e c i , k t o r é
n e m o h l i b y ť p r e d m e t o m t o h o t o s u b j e k t í v n e h o p r á v a . B o l i t o v e c i
v y l ú č e n é z p r á v n e h o o b e h u , p r e d o v š e t k ý m o d c u d z e n é v e c i a u l ú p e n é
v ě c i . Z d á s a , ž e n a j d ô l e ž i t e j š í m o b j e k t o m z á k a z u v y d r ž a n i a b o l i
o d c u d z e n é v e c i . L e x A t i n i a z 2 . S t o r o č i a p r e d K r i s t o m z a k a z o v a l a
v y d r ž a n i e n i e l e n z l o d e j o v i , a l e a j k a ž d é m u t r e t i e m u , k t o o d z l o d e j a
v ě c n a d o b u d o l h o c i a j d o b r o m y s e l n e . A ž k e ď s a v e c d o s t a l a s p ä ť d o
d r ž b y v l a s t n í k a z n o v u b o l a s p ô s o b i l á s t a ť s a p r e d m e t o m v y d r ž a n i a .

A k b o l i v š e t k y n á l e ž i t o s t i d a n é , v y d r ž a n i e s a z a č a l o a u p l y n u t í m

v y d r ž a c e j l e h o t y , a k n e e x i s t o v a l i d ô v o d y n a p r e r u š e n i e , s a s k o n č i l o .
J e h o b e z p r o s t r e d n ý m ú č i n k o m b o l o n a d o b u d n u t i e k v i r i c k é h o
v l a s t n í c t v a s p r e v á d z a n é s ú č a s n ý m z á n i k o m k v i r i c k é h o v l a s t n í c t v a
p ô v o d n é h o v l a s t n í k a . P o k i a ľ i d e o s p ô s o b n a d o b u d n u t i a v l a s t n í c k e h o
p r á v a b o l o v y d r ž a n i e v z h ľ a d o m n a c h a r a k t e r v i n d i k a č n e j o c h r a n y
v l a s t n í c k e h o p r á v a n a j p r e s v e d č i v e j š í m d ô k a z o m e x i s t e n c i e
v l a s t n í c k e h o p r á v a .

B o n i t á r n y v l a s t n í k m o h o l v d ô s l e d k u d r ž b y t r v a j ú c e j i s t ý č a s

v y d r ž a ť v ě c d o k v i r i c k é h o v l a s t n í c t v a . V p r í p a d e , k e ď b o n i t á r n e m u
v l a s t n í k o v i n i e k t o o d ň a l d r ž a b u s k ô r a k o v e c v y d r ž a l , p o d ľ a i u s c i v i l e
s a v t a k o m p r í p a d e v y d r ž a n i e p r e r u š i l o a m o ž n o s ť z í s k a ť k v i r i c k é
v l a s t n í c t v o z p ô v o d n é h o n a d o b u d n u t i a s a n a t r v a l o v y l ú č i l o . M o h l o s a
t a k s t a ť v t e d y , a k k v i r i c k ý v l a s t n í k p o u ž i l p r o t i b o n i t á r n e m u
v l a s t n í k o v i ž a l o b u R e i v i n d i c a t i o .

6

P o d s t a t a r e i v i n d i k a č n e j ž a l o b y v R í m e p o d ľ a i u s c i v i l e b o l a

v t o m , a b y v l a s t n í k b o l a j d r ž i t e ľ o m , t j . a b y s a f a k t i c k ý s t a v z h o d o v a l
s p r á v n y m s t a v o m . A k v k o n k r é t n o m p r í p a d e n e b o l o t e j t o z h o d y ,
v l a s t n í k m a l p r á v o d o m á h a ť s a d r ž b y . P o d ľ a k l a s i c k é h o p r á v a
r e i v i n d i k á c i a b o l a ž a l o b a o v y d a n i e v e c i , k t o r ú m o h o l p o u ž i ť v l a s t n í k
n e m a j ú c i v e c v d r ž b e p o u ž i ť p r o t i v l a s t n í k o v i , k t o r ý j u v d r ž b e m a l .

V k l a s i c k o m p r á v e , n a j m ä v o b d o b í f o r m u l o v a n é h o p r o c e s u n a

ú s p e c h v s p o r e n e s t a č i l o i b a r e l a t í v n e v l a s t n í c k e p r á v o , t a k j a k o t o
b o l o v o b d o b í Z á k o n a X I I t a b ú ľ , k d e s u d c a r o z h o d o v a l o t o m , k t o
z o b i d v o c h s t r á n v s ú d n o m s p o r e m a l „ l e p š i e “ p r á v o k v e c i , a l e
ž a l o b c a b o l p o v i n n ý p r e u k á z a ť v l a s t n í c k e p r á v o a b y t o d o k á z a l a j
ž a l o v a n ý . A ž t á t o k l a s i c k á r e i v i n d i k á c i a s p o l u s k o n š t a t o v a n í m
v l a s t n í c k e h o p r á v a ž a l o b c u s p ô s o b o v a l a j e j n a v r á t e n i e d o p r e d o š l é h o
s t a v u , r e s p . z a p l a t e n i e p e ň a ž n e j s u m y ž a l o b c o v i .

A k t í v n e l e g i t i m o v a n ý n a r e i v i n d i k á c i u b o l t e n , k t o t r v r d i l , ž e j e

k v i r i c k ý m v l a s t n í k o m s p o r n e j v e c i . M u s e l d o k á z a ť n i e l e n v l a s t n í c k e
p r á v o p r e d m e t n e j v e c i a j j e j t o t o ž n o s ť , a l e a j d r ž b u ž a l o v a n é h o , a l e
t ú t o d r ž b a n e b o l o ť a ž k é d o k á z a ť v z h ľ a d o m n a s a m o t n ý c h a r a k t e r
b o n i t á r n e h o v l a s t n í c t v a . Ť a ž š i e t o b o l o u ž s d o k a z o v a n í m
v l a s t n í c k e h o p r á v a k v ě c i ž a l o b c u . D ô k a z n é b r e m e n o z a ť a ž o v a l o t e d a
v ý l u č n e ž a l o b c u a n i e ž a l o v a n é h o . D ô k a z o v l a s t n í c k o m p r á v e m o h o l
ž a l o b c a d o s t a t o č n e v y k o n a ť v t e d y , a k m o h o l d o k á z a ť , ž e m a l
n a d o b ú d a c í d ô v o d , a v n i e k t o r ý c h p r í p a d o c h a k m a l a j d ô k a z y o
s p ô s o b e n a d o b u d n u t i a v e c i .

A k ž a l o b c a s v o j e v l a s t n í c k e p r á v o o p i e r a l n a p r . o o d v o d e n ý

s p ô s o b n a d o b u d n u t i a , m u s e l d o k á z a ť a j v l a s t n í c k e p r á v o s v o j h o
p r e d c h o d c u p o d ľ a z á s a d y , ž e n i k t o n e m ô ž e n a i n é h o p r e v i e s ť v i a c
p r á v , j a k o s a m á . N a v y š e a k ž a l o v a n ý z p o c h y b ň o v a l ž a l o b c o v o
t v r d e n i e , ž a l o v a n ý m u s e l d o k á z a ť v l a s t n í c k e p r á v o n i e l e n s v o j e , a l e
a j ď a l š í c h p r e d c h o d c o v a t o a ž d o v t e d y , k ý m s a n e d o s i a h o l d ô k a z o
p ô v o d n o m n a d o b u d n u t í n a j m ä o v y d r ž a n í . Z t o h o v y p l ý v a , ž e z í s k a ť
d ô k a z o v l a s t n í c k o m p r á v e o d v o d e n ý m s p ô s o b o m b o l o v e ľ m i
k o m p l i k o v a n é . R e i v i n d i k a č n ý s p o r s a t e d a t ý k a l z v ä č š a o t á z k y
v l a s t n í c k e h o p r á v a ž a l o b c u , a k s a m u t o p o d a r i l o d o k á z a ť , ž a l o v a n é h o
o d s ú d i l , v o p a č n o m p r í p a d e h o o s l o b o d i l a v e c z o s t a l a v d r ž b e
ž a l o v a n é h o .

P a s í v n e l e g i t i m o v a n ý v r e i v i n d i k a č n o m s p o r e v p r í p a d e

b o n i t á r n e h o v l a s t n í c t v a j e s a m o t n ý b o n i t á r n y v l a s t n í k .

7

C i e ľ o m r e i v i n d i k a č n e j ž a l o b y b o l o t e d a ž a l o v a n é m u u l o ž i ť

p o v i n n o s ť v e c v y d a ť , p r a v d a z a p r e d p o k l a d u ž e ž a l o b c a s v o j e
v l a s t n í c k e p r á v o d o k á z a l . V k l a d n o m p r í p a d e b o l ž a l o v a n ý p o v i n n ý
v y d a ť n i e l e n s a m o t n ú v e c , a l e a j v š e t k o č o k n e j p r i b u d l o o d z a č i a t k u
s p o r u a ž d o v y n e s i e n i a o d s u d z u j ú c e h o r o z s u d k u .

L e n ž e b o n i t á r n y v l a s t n í k m a l a j s v o j e p r á v a . Ž a l o v a n ý m o h o l

k a ž d é s v o j e p r á v o v r e i v i n d i k a č n o m s p o r e u p l a t n i ť v o f o r m e o s o b i t n e j
n á m i e t k y n a z ý v a n e j p r o c e s n á n á m i e t k a – e x c e p t i o . J e j c i e ľ s p o č í v a l
v t o m , ž e s a m o t n á ž a l o b a a j e j v á h a b o l a p r a v d i v á , ž a l o v a n ý m a l b y ť
v d ô s l e d k u p r e u k á z a n ý c h s k u t o č n o s t í z a k l a d a j ú c i c h n á m i e t k u
o s l o b o d e n ý .

S a m o t n á š t r u k t ú r a ž a l o b n e j f o r m u l y p r e d p o k l a d a l a m o ž n o s ť ,

a b y s u d c a ž a l o v a n é h o v z h ľ a d o m n a p r i e b e h d o k a z o v a n i a a j e h o
v ý s l e d k y b u ď o d s ú d i l , a l e b o o s l o b o d i l . Ž a l o v a n é h o o s l o b o d i l v t e d y ,
k e ď ž a l o b c a n e m a l p r e s v o j e v l a s t n í c k e p r á v o d o s t a t o č n é d ô k a z y
a l e b o n a o p a k s v o j e v l a s t n í c k e p r á v o s i c e d o s t a t o č n e p r e u k á z a l , a l e
ž a l o v a n ý n a p r í k l a d ú s p e š n e u p l a t n i l n á m i e t k u .

V š e o b e c n e m o ž n o p o v e d a ť , ž e ž a l o v a n ý m a l k d i s p o z í c i i

n i e k o ľ k o d r u h o v p r o c e s n ý c h n á m i e t o k , z k t o r ý c h p r e r e i v i n d i c a t i o
b o l i n a j d ô l e ž i t e j š i e e x c e p t i o r e i v e n d i t a e e t t r a d i t a e , a e x c e p t i o d o l i .
O b e v y t v o r i l p r é t o r v s n a h e u č i n i ť z a d o s ť s p r a v o d l i v é m u r o z h o d n u t i u
s p o r u , r e s p . s p r a v o d l i v o s t i .

E x c e p t i o r e i v e n d i t a e e t t r a d i t a e – n á m i e t k a p r e d a n e j a

o d o v z d a n e j v e c i – s l ú ž i l a ž a l o v a n é m u v p r í p a d e , a k m a n c i p a č n ú v ě c
n a d o b ú d o l k ú p o u a v š a k n a m i e s t o m a n c i p á c i e j u o d ž a l o b c u d o s t a l
o b y č a j n ý m o d o v z d a n í m , r e s p . t r a d í c i o u . K e ď ž e ž a l o v a n ý s a v t a k o m t o
p r í p a d e m o h o l s t a ť v l a s t n í k o m k ú p e n e j m a n c i p a č n e j v e c i z í s k a n e j
t r a d í c i o u i b a v y d r ž a n í m b o l a ž d o v t e d y v y s t a v e n ý p r í p a d n e j
v l a s t n í c k e j ž a l o b e k v i r i c k é h o v l a s t n í k a , k t o r ý m u v e c l e n o d o v z d a l ,
r e s p . t r a d o v a l . A k v š a k ž a l o v a n ý v č a s u p l a t n i l , t j . v š t á d i u i n i u r e a
p o t o m a j d o s t a t o č n e p r e u k á z a l , t j . a p u d i u d i c e m p r é t o r o m p o v o l e n ú
n á m i e t k u p r e d a n e j a o d o v z d a n e j v e c i , s u d c a h o o s l o b o d i l , t j . ž a l o v a n ý
m a l v e c n a ď a l e j v d r ž b e a k o b o n i t á r n y v l a s t n í k a t o a j v t e d y , a k
ž a l o b c a b o l b e z p o c h y b y k v i r i c k ý m v l a s t n í k o m d a n e j v e c i .

8

V j u s t i n i a n s k o m p r á v e v d ô s l e d k u s p l y n u t i a b o n i t á r n e h o

v l a s t n í c t v a s k v i r i c k ý m v l a s t n í c t v o m s a e x e p t i o r e i v e n d i t a e e t
t r a d i t a e r e a l i z o v a l a u ž l e n v p r í p a d e i n d i k á c i e s c u d z i t e ľ a –
n e v l a s t n í k a , o d k t o r é h o ž a l o v a n ý n a d o b u d o l e x i u s t a c a u s a a
d o b r o m y s e l n e u r č i t ú v e c , p r i č o m s c u d z i t e ľ , t j . ž a l o b c a s a d o d a t o č n e
s t a l v l a s t n í k o m v e c i .

B o n i t á r n y v l a s t n í k o k r e m t e j t o n á m i e t k y m o h o l p o u ž i ť a j

E x c e p t i o d o l i – n á m i e t k y z l o m y s e ľ n o s t i . T á t o n á m i e t k a b o l a v e ľ m i
š i r o k o k o n c i p o v a n ý m p r o c e s n ý m p r o s t r i e d k o m ž a l o v a n é h o n a j m ä
v p r í p a d o c h , k e ď ž a l o b c a p o d ľ a i u s c i v i l e o p r á v n e n e ž a l o v a l , a v š a k
p r é t o r t a k é t o j e h o k o n a n i e p o d ľ a v š e o b e c n ý c h p r e d s t á v o
m e d z i ľ u d s k ý c h v z ť a h o c h p o v a ž o v a l z a p r í k r e a n e s p r a v o d l i v é . A
p r á v e n a o d s t r á n e n i e p r í k r o s t i v y p l y v a j ú c i c h z p r í s n e h o p l n e n i a
c i v i l n é h o p r á v a , r e s p . n a i c h z m i e r n e n i e u d e ľ o v a l p r é t o r ž a l o v a n é m u
n a j e h o ž i a d o s ť o b r a n u v p o d o b e t e j t o n á m i e t k y p r o t i v i n d i k a č n e j
ž a l o b e .

E x c e p t i o d o l i s a n a j č a s t e j š i e u p l a t ň o v a l a v p r í p a d e a k ž a l o v a n ý

d r ž i t e ľ n a p r e d m e t n ú v e c v y n a l o ž i l n á k l a d y a v l a s t n í k ž i a d a l p o d ľ a
p r á v a v y d a n i e v e c i , o d m i e t a j ú c n á k l a d y n a h r a d i ť . A k b y p r é t o r
ž i a d o s t i ž a l o v a n é h o o u d e l e n i e p r o c e s n e j n á m i e t k y n e v y h o v e l ,
v y d a n i e v ě c i b y s i c e b o l o v s ú l a d e s i u s t c i v i l e , a l e p o k i a ľ i d e o
n á h r a d u n á k l a d o v b o l o b y t o v r o z p o r e s i d e o u s p r a v o d l i v o s t i a t o
n a j m ä p r e t o , ž e ž a l o v a n ý v y n a l o ž i l n á k l a d y a k o s a d o d a t o č n e u k á z a l o
n a c u d z i u v e c , a h o c i b o l a j o c h o t n ý v l a s t n í k o v i v e c v y d a ť n e m a l
n i j a k ú m o ž n o s ť o i c h n á h r a d u . Z a t a k é h o t o s t a v u p r é t o r p o t o m n a
ž i a d o s ť ž a l o v a n é h o m u u m o ž n i l p o u ž i ť e x c e p t i o d o l i , a b y s u d c a
u v á ž i l , č i a v a k o m r o z s a h u b u d e ž a l o b c a , k t o r ý m a l v s p o r e ú s p e c h
p o v i n n ý n á k l a d y n a h r a d i ť .

R o z l i š o v a l i s a p r i t o m n e v y h n u t n é n á k l a d y , k t o r é b o l i

i n v e s t o v a n é n a z a c h o v a n i e v e c i – m u s e l i c h v y n a l o ž i ť a j v l a s t n í k a
u ž i t o č n é n á k l a d y , k t o r é o b j e k t í v n e z h o d n o t i l i v ě c . V k l a s i c k o m p r á v e
m a l ž a l o v a n ý d r ž i t e ľ s o z r e t e ľ o m n a t i e t o n á k l a d y r e c e n č n é p r á v o
k v ě c i , t j . p o m o c o u t e j t o n á m i e t k y v e c z a d r ž i a v a ť t a k d l h o , k ý m
v l a s t n í k n á k l a d y n e u h r a d i l . N a l u x u s n é n á k l a d y v y n a l o ž e n é n a
s k r á š l e n i e v e c i , n e m a l ž a l o v a n ý n á r o k .

J u s t i n i a n z r e f o r m o v a l p r á v o n a n á h r a d u n á k l a d o v v d v o c h

s m e r o c h , t j a b y a j z l o m y s e ľ n é m u d r ž i t e ľ o v i p r á v o u m o ž ň o v a l o
p o ž a d o v a ť n á h r a d u n e v y h n u t n ý c h n á k l a d o v , s a m o z r e j m e o k r e m
z l o d e j a , a z a v i e d o l p r á v o k a ž d é h o d r ž i t e ľ a o d d e l i ť o d v e c i v š e t k o , č o
k n e j p r i p o j i l b e z o h ľ a d u n a d r u h n á k l a d u – i u s t o l l e n d i .

9

B o n i t á r n y v l a s t n í k m a l o k r e m n á m i e t o k , k t o r ý m i s a b r á n i l a j

p r é t o r s k ú ž a l o b u n a z ý v a n ú a c t i o P u b l i c i a n a , k t o r á m u m a l a p o m ô c ť ,
a b y n a d o b u d o l k v i r i c k é v l a s t n í c t v o v y d r ž a n í m . A k b o n i t á r n e m u
v l a s t n í k o v i n i e k t o o d ň a l d r ž b u s k ô r a k o v e c v y d r ž a l , p o d ľ a i u s c i v i l e
s a v t a k t o m t o p r í p a d e v y d r ž a n i e p r e r u š i l o a m o ž n o s ť k v i r i c k é
v l a s t n í c t v o z í s k a ť z p ô v o d n é h o v l a s t n í c t v a s a n a t r v a l o v y l ú č i l a . A b y
t e d a b o n i t á r n y v l a s t n í k m o h o l m a ť v e c p o k o j n e v d r ž b e a n e r u š e n e j u
u ž í v a ť a t ý m j u a j v y d r ž a ť , p r é t o P u b l i c i u s v r o k u 7 6 p . n . l . z a v i e d o l
ž a l o b u , k t o r á n e s i e j e h o m e n o , p o d o b n ú r e i v i n d i k a č n e j ž a l o b e .

O d t e j t o ž a l o b y s a o d l i š o v a l a v t o m , ž e p r é t o r u k l a d a l s u d c o v i

v o v i n d i k a č n e j f o r m u l e , a b y v p r o s p e c h ž a l o b c u f i n g o v a l u p l y n u t i e
v y d r ž a c e j l e h o t y . U s m e r ň o v a l t e d a j e h o r o z h o d n u t i e t ý m s m e r o m , a b y
z i s t i l č i b y ž a l o b c a b o l k v i r i c k ý m v l a s t n í k o m k e b y v e c v y d r ž a l p o č a s
c e l e j v y d r ž a c e j l e h o t y . A k b y p r é t o r t e n t o z á s a h d o ž a l o b n e j f o r m u l y
n e u r o b i l , m u s e l b y s u d c a ž a l o b u z a m i e t n u ť , l e b o ž a l o b c a n e b o l
k v i r i c k ý m v l a s t n í k o m v d o b e k e d y b o n i t á r n y v l a s t n í k p o d á v a l ž a l o b u .

P r é t o r o m o p r á v n e n á ž a l o b n á f o r m u l a r á t a l a s f i k c i o u v y d r ž a n i a ,

p o m o c o u k t o r e j z í s k a l a s k u t k o v á p o d s t a t a b o n i t á r n e h o v l a s t n í c t v a
t a k ú p r á v n u o c h r a n u , a k ú m a l k v i r i c k ý v l a s t n í k . A v š a k t e n t o c i e ľ
p r á v n e j o c h r a n y d o s i a h o l p r é t o r l e n n e p r i a m o , l e b o n e m a l p r á v o m o c
s o s k u t k o v o u p o d s t a t o u b o n i t á r n e h o v l a s t n í c t v a s p o j i ť v z n i k
k v i r i c k é h o v l a s t n í c t v a , t j . n e m h o l p r o t i i u s c i v i l e b o n i t á r n e h o i
v l a s t n í k a u r o b i ť k v i r i c k ý m v l a s t n í k o m . Č i ž e p r é t o r o m v y t v o r e n á a c t i o
p u b l i c i a n a d á v a l a n á r o k n a v y d a n i e v e c i b o n i t á r n e m u v l a s t n í k o v i , a k
j u z í s k a l e x i u s t a c a u s a a b o n a f i d e a n a d o b u d n u t i e k v i r i c k é h o
v l a s t n í c t v a m u c h ý b a l o l e n u p l y n u t i e v y d r ž a c e j l e h o t y . A c t i o
p u b l i c i a n a b o l a a c t i o u t i l i s p r i s p ô s o b e n á r e i v i n d i k a č n e j ž a l o b e .

P r i o c h r a n e p u b l i c i a n s k o u ž a l o b o u t r e b a r o z l i š o v a ť n a j m ä d v e

z á k l a d n é s k u t k o v é p o d s t a t y b o n i t á r n e h o v l a s t n í c t v a . N i e k t o p r i j a l o d
k v i r i c k é h o v l a s t n í k a r e s m a n c i p i e x i u s t a c a u s a l e n n e f o r m á l n y m
s p ô s o b o m , č i ž e o d o v z d a n í m . T a k ý t o b o n i t á r n y v l a s t n í k m a l
k d i s p o z í c i i p r o t i r e i v i n d i k a č n e j ž a l o b e p r o c e s n ú n á m i e t k u e x c e p t i o
r e i v e n d i t a e e t t r a d i t a e , p r í p a d n e e x c e p t i o d o l i , k t o r ý m i s a m o h o l
p r e s a d i ť v o č i ž a l o b e a k v i r i c k é m u v l a s t n í k o v i z o s t a l o i b a h o l é
v l a s t n í c t v o – n u d a p r o p r i e t a s . P r o t i n e o p r á v n e n é m u z á s a h u t r e t í c h
o s ô b m a l k d i s p o z í c i i a c t i o p u b l i c i a n a .

10

V t a k o m t o p r í p a d e a k p r é t o r p o v o l i l b o n i t á r n e m u v l a s t n í k o v i ,

k t o r ý v e c k ú p i l , p u b l i c i á n s k u ž a l o b u , ž a l o v a n ý s a b r á n i l p r o c e s n o u
n á m i e t k o u z á k o n n e n a d o b u d n u t é h o v l a s t n í c k e h o p r á v a – e x c e p t i o i u s t i
d o m i n i i . T ý m s a ž a l o v a n ý , k t o r ý m m o h o l b y ť n a p r í k l a d k v i r i c k ý
v l a s t n í k d o s t a l d o v ý h o d n e j š i e h o p o s t a v e n i a v o č i ž a l o b c o v i , č i ž e v o č i
b o n i t á r n e m u v l a s t n í k o v i . P r o t i t e j t o p r o c e s n e j n á m i e t k e p r é t o r c h r á n i l
b o n i t á r n e h o v l a s t n í k a , t j . ž a l o b c u , n a j e h o n á v r h p r o c e s n o u
p r o t i n á m i e t k o u ž a l o v a n ý ž a l o b c o v i p r e d a n e j a o d o v z d a n e j v e c i –
r e p l i c a t i o r e i v e n d i t a e e t t r a d i t a e , č í m s a d o s t a l d o v ý h o d n e j š i e h o
p o s t a v e n i a ž a l o b c a v o č i ž a l o v a n é m u .

A k b o n i t á r n y v l a s t n í k z í s k a l v e c z i n é h o p r á v n e h o d ô v o d u ,

n a p r . d a r o v a n í m , j a k o v e n o a p o d . m a l k d i s p o z í c i i e x c e p t i o d o l i ,
a l e b o r e p l i c a t i o d o l i .

Ď a l š i a s k u t k o v á p o d s t a t a m ô ž e b y ť , a k n i e k t o v ě c p r i j a l e x i u s t a

c a u s a o d n e v l a s t n í k a , k t o r ý s a d o d a t o č n e s t a l k v i r i c k ý m v l a s t n í k o m ,
n a p r . d e d e n í m . T a k ý t o b o n i t á r n y v l a s t n í k m a l n á r o k n a v y d a n i e v e c i
p u b l i c i á n s k o u ž a l o b o u p r o t i t ý m , v o č i k t o r ý m m a l o n s á m s i l n e j š i e
p r á v o . P u b l i c i a n s k ý s p o r p r o t i k v i r i c k é m u v l a s t n í k o v i p r e h r a l , a k s a
t e n t o b r á n i l p o m o c o u p r o c e s n e j n á m i e t k y e x c e p t i o i u s t i d o m i n i i .

A c t i o p u b l i c i a n a s l ú ž i l a a j n a o c h r a n u k v i r i c k é h o v l a s t n í k a , a k

s a r o z h o d o l n e p o d s t u p o v a ť ť a ž k o s t i s k o m p l i k o v a n ý m d o k a z o v a n í m
ú p l n o s t i s v o j h o v l a s t n í c k e h o p r á v a , t j . a k z í s k a l v l a s t n í c k e p r á v o
o d v o d e n ý m s p ô s o b o m , d o k a z o v a n í m s v o j h o v l a s t n í c k e h o p r á v a i
d o k a z o v a n í m v l a s t n í c k e h o p r á v a p r e d c h o d c u d a n e j v e c i , v n i e k t o r ý c h
p r í p a d o c h a j ď a l š í c h p r e d c h o d c o v d o o r i g i n á l n e h o s p ô s o b u
n a d o b u d n u t i a v l a s t n í c k e h o p r á v a .

11